ناظمی چنین نوشت:


استفاده از مطالب وبلاگ ( بدون دخل و تصرف) با ذکر منبع آزاد است

 

باسمه تعالی

ناباروری

مقدمه

ناباروری هم مردان و هم زنان را در سنین باروری، در سراسر دنیا مبتلا می کند و باعث رنج زیاد زوجها و قطع نسل می شود. فراوانی آن به درستی معلوم نیست و در یک ناحیه با ناحیه دیگر تفاوت می کند. تقریباً 8 تا 10 درصد زوجها با مشکلات ناباروری روبرو هستند . علل ناباروری در حدود 40% مربوط به مردان ، 50% مربوط به زنان و در 10% موارد نامشخص است. حدود 50 تا 80 میلیون نفر از جمعیت دنیا از ناباروری رنج می برند. ناباروری سابقه تاریخی دارد و روایت آن در قرآن مجید ، انجیل و تورات هم آمده است. از جمله هاجر، زوجه حضرت ابراهیم (ع) مدتی نازا بوده است و بعدها خداوند فرزندی به آنها عطا کرد.

بنابه تعریف، به زوجی که تا 2 سال بدون جلوگیری از بارداری ، بچه دار نشوند نازا می گویند.

فراوانی و علل نازائی در بین کشورهای پیشرفته و کشورهای در حال توسعه تفاوت زیادی دارد. مثلاً علت نازایی زنان در کشورهای افریقایی به علت بسته بودن لوله های رحمی (به دلایل مختلف) 42% و در کشورهای پیشرفته 11% است. در بست سال اخیر مشخص شده است که عفونتها یکی از عوامل عمده نازائی هستند. توانائی تولید مثل یکی از اجزاء اصلی سلامت است. نازائی ممکن است سلامت جسمانی زوجها را تهدید نکند ، اما مطمئناً اثرات جدی روی سلامت روانی و اجتماعی زوج نازا دارد.

از نقطه نظر بهداشت  عمومی مهم است که بدانیم نازائی مادرزادی و یا اکتسابی است. مطمئناً زوجهای نازایی وجود دارند که نمی توان از نازائی آنها جلوگیری کرد و یا علت آن را تشخیص داد.

شایع ترین و مهم ترین علت نازائی اکتسابی ، عفونتهای لگنی هستند که حاصل بیماریهای مقاربتی ، سقط غیر بهداشتی و یا عفونتهای دوران زایمان و بعد از آن هستند . تمامی این بیماریها قابل پیشگیری هستند.

با وجود اینکه فراوانی عفونت در مردان نابارور کم گزارش شده است ولی سابقه یک بیماری مقاربتی در مرد باعث افزایش خطر نازائی در همسر او می شود. تجارب نشان می دهد که عدم توجه به عفونت و بخصوص سابقه بیماریهای مقاربتی در مردان ، باعث به تعویق افتادن و یا عدم موفقیت در درمان زوجهای نازا می شود. بنابر این توصیه می شود که سابقه وجود عفونت در مردان از پزشک مخفی نشود.

همیشه پیشگیری از درمان ارزانتر ، مناسب تر و موثرتر بوده است. بخصوص در مورد نازائی ، درصورتی که پیشگیری نشود ، ممکن است درمانی هم وجود نداشته باشد . به عنوان مثال در مورد بیضه نزول نکرده که در داخل شکم مانده اند ، در صورتیکه درمان جراحی در حدود سن 20 ماهگی انجام نگیرد ، بعد از آن درمان مؤثر نخواهد بود و مرد نازا می شود . یا در مورد عفونتهای دستگاه تناسلی زنان که در صورت عدم پیشگیری و درمان ، باعث بسته شدن لوله های رحم شده و زن نازا می شود. آشنایی زوجها با مباحث نازائی باعث می شود که زن و مرد در وقت مناسب به پزشک مراجعه کنند و بدون اضطراب و یا ناامیدی ، به درمان خود امیدوار باشند.

ناباروری در مردان

مردم بر اساس یک عقیده ناروا، در گذشته زنان را مسئول ناباروری نی دانستند و در واقع هم مرد و هم زن باعث رواج این عقیده بودند. در صورتی که مردان نابارور ، باعث ناباروری حدود 40% از زوجهای نابارور هستند . بنابر این زوجهای نابارور باید همزمان مورد بررسی و معاینه و آزمایش لازم قرار گیرند.

بررسی مردان آسانتر ، ارزانتر و سریعتر به نتیجه می رسد، ولی درمان آنها مشکلتر است و اغلب با بن بست روبرو می شود. بعلاوه علم ناباروری در مردان، به اندازه ناباروری در زنان پیشرفت نکرده است. ولی در دهه گذشته در این رشته نیز پیشرفتهای قابل توجهی صورت گرفته است.

مهمترین عضو دستگاه تناسلی مردان، بیضه است که دو کار اصلی می کند:

اول ، ساختن اسپرم (نطفه) برای تولید مثل

دوم ، ساختن هورمون مردانه برای ایجاد میل جنسی و حفظ قدرت مردانگی

هر دوی این کارها تحت کنترل و فرمان غده ای در مغز هستند.

عمدتاً در مردان کار اول بیضه که تولید اسپرم است، مختل می شود ولی خوشبختانه سلولهای تولید کننده هورمون مردانه خیلی مقاوم هستند . کاهش میل جنسی به سادگی ایجاد نمی شود ، مگر در مواردی که کار بیضه ها به دلیل بعضی بیماریهای شدید، خیلی مختل شود.

بررسی مرد نابارور

نکاتی که در بررسی ناباروری مردان اهمیت دارند و آگاهی از آنها هم به پزشک و هم به بیمار کمک میکند ، عبارتند از : سن ، شغل ، اعتیاد و نوع آن ، سابقه بیماری ، سابقه فامیلی ، مدت ازدواج ، وضعیت ازدواج های قبلی ، وضعیت موهای سر و صورت ، بررسی تیروئید ، بزرگی پستانها ، وضعیت رویش موهای بدن و بالاخره وضعیت دستگاه تناسلی

عوامل یاد شده در بالا می توانند در روند ناباروری اثر بگذارند و تمام آنها در معاینات پزشکی مشخص می شود.

بیضه ها به طور طبیعی در کیسه بیضه ها قرار دارند ، ولی در صورت بیماری ممکن است بالاتر قرار گرفته باشند ، تا حدی که گاه بیضه ها داخل شکم واقع می شوند . این حالت بیضه پنهان (بیضه نزول نکرده ) نامیده می شود. در صورت عدم درمان مرد، نابارور می شود . باید قبل از سن 20 ماهگی این بیضه ها پائین آورده شوند تا باروری حفظ شود. تعداد زیادی از کودکان به علت عدم توجه به این وضعیت عقیم شده اند . البته باروری در کسانی که فقط یک بیضه آنها بالا بوده و در جای خود نبوده، مشاهده شده است.

در بعضی از بیماریها بیضه ها کوچک شده ، قوام آنها سفت می شوند . در پاره ای از بیماریها ممکن است بیضه ها نرم و قوام طبیعی خود را داشته باشند. معاینه توسط خود مرد هم تا حدی به تشخیص کمک می کند. ممکن است بیضه ها طبیعی باشند ولی به دو دلیل عمده زیر نازایی وجود داشته باشد:

ý                 انسداد راه خروج اسپرم، این حالت ممکن است اکتسابی و در اثر عفونت باشد و یا به طور مادرزادی راه های عبور منی ( مجاری منی بر) وجود نداشته باشند.

ý                 اختلال ژنتیکی ، که در ژن تولید کننده اسپرم وجود دارد.

 

واریس بیضه ( واریکوسل) هم یکی از علل ناباروری است و اگر مرد دخانیات هم مصرف کند ، اثرات سمی سیگار و واریس بیضه دست به دست هم داده ، درمان را با اشکال مواجه می سازد.

ضربه های مغزی و بیماریهای دستگاه ادراری تناسلی بخصوص بیماریهای مقاربتی ، عفونتهای بیضه ، ضربه های بیضه ، تومورها هم ممکن است باعث ناباروری شوند.

مردانی که قبلاً بچه دار بوده  اند ، ممکن است بعداً به یک بیماری مبتلا شوند که باعث نازائی آنها شود.

سیگار آفت باروری است. در تحقیقات انجام شده که در شهریور ماه سال 1378 در کنگره تولید مثل آمریکا ارائه شد، نتایج  به دست آمده روی 290 زوج سیگاری که بیش از 7 سال و حداقل روزی 30 سیگار می کشیدند ، به شرح زیر بوده است:

ï               در زوجهای سیگاری حداکثر ظرف 37 ماه باروری حاصل شده است ، در حالیکه این مدت در افراد غیر سیگاری 30 ماه بوده است.

ï               در افراد سیگاری میزان مقاربت حدود 6 بار در ماه و در افراد غیر سیگاری 12 بار بوده است.

ï               بررسی آزمایش منی ، کیفیت اسپرم غیر سیگاری ها را بهتر از افراد سیگاری نشان داده است.

ï               سیگار کشیدن ابتدا تولید هورمونهای جنسی را مختل کرده و متعاقب آن تولید اسپرم را دچار مشکل می سازد و بالاخره مواد سمی دخانیات در مایع منی هم وارد می شوند.

ï               استعمال دخانیات موجب کاهش رضایت و تمایلات جنسی می شود و باروری اسپرم ها را هم کاهش می دهد.

 

تجارب موجود نیز نشان داده است که درمان زوجهای سیگاری فوق العاده مشکل است، به طوریکه باید به آنها گفته شود که سیگار را ترک کنند تا درمان آنها نتیجه بخش باشد .

ترک سیگار اولین قدمی است که در راه درمان نازایی افراد سیگاری باید برداشته شود.

تشخیص و درمان

با اندازه گیری بعضی از هورمونهای جنسی که تغییراتی پیدا می کنند و سایر آزمایشات تخصصی و توجه به سوابق شخصی و فامیلی ، می توان علت نازایی را مشخص کرد . درمان مردان نابارور بستگی به علت آن دارد و در هر مورد متفاوت است.

در بیمارانی که بیضه های آنها کوچک  است و رشد کافی ندارد، از هورمون استفاده می شود . در این موارد درمان تا 95% موفقیت آمیز است و ظرف مدت 6 ماه و حداکثر 3 سال بیضه ها بزرگ شده ، اسپرم ظاهر می شود. بیمارانی بوده اند که در موقع مراجعه ، حتی یک اسپرم هم نداشته اند و یا بیضه هایشان از بیضه یک پسر بچه دو ساله هم کوچکتر بوده است.

در واریس بیضه ( واریکوسل) عمل جراحی 50 تا 60% موارد موفقیت آمیز بوده و معمولاً پس از 1 تا 3 سال نتیجه داده است.

در نازائی های انسدادی ، عمل جراحی پیوند مجاری منی بر صورت می گیرد که نتیجه بخش بوده است. امروزه با روشهای جدید مثل لقاح خارج از بدن و انتقال جنین به رحم و یا تزریق اسپرم به داخل تخمک – در مواردی که تعداد اسپرم فوق العاده کم بوده است- امیدواری زیادی برای درمان به وجود آمده است.

روشهای کمک به حل ناباروری

روشهای کمک به حل ناباروری متعددند ، ولی مهمترین آنها عبارتند از:

à           تزریق داخل رحمی اسپرم

à           لقاح خارج از بدن و  انتقال جنین

à           تزریق اسپرم به داخل تخمک

à           تزریق سلولهای تولید مثل به داخل لوله رحمی

à           تخمک قرضی

à           تلقیح اسپرم از غیر

 

زیر بنای روشهای کمکی، تحریک تخمک گذاری است که در هر مورد پس از بررسیهای لازم توسط پزشک، بهترین روش ممکن انتخاب می شود.

تزریق داخل رحمی اسپرم

در این روش اسپرم مرد با استمناء (خود ارضایی) به دست می آید و پس از عملیات لازم ، داخل حفره رحم تزریق می شود. موفقیت این روش به کیفیت تخمک های زن و به تعداد اسپرم ها بستگی دارد . پس از تزریق اسپرم به داخل حفره رحم، به بیمار اجازه داده می شود به خانه برگردد. مدت انجام این روش از زمان مراجعه تا مرخص شدن 3- 2.5 ساعت است و حداکثر 15 دقیقه پس از تزریق ، بیمار روی تخت استراحت می کند . مدت استراحت در منزل 24 ساعت است و بیش از آن نیاز به استراحت ندارد . بیمار بایستی یک شب در میان 3-2 بار نزدیکی داشته باشد و 16 روز بعد برای آزمایش حاملگی مراجعه کند . اقدامات بعدی با نظر پزشک انجام می گیرد.

تزریق داخل رحمی اسپرم با توجه به وضعیت زوجها، حداقل 6 بار انجام می شود و ادامه آن بستگی به حوصله بیمار دارد. اگر در ادامه درمان، روشن شود که انجام این روش چندان امیدوار کننده نیست از ادامه درمان خودداری شده ، از روشهای دیگر استفاده می شود.

میزان موفقیت در صورت انتخاب درست بیماران، زیاد است و پس از 6 دوره تزریق ، حدود 20% است . حاملگی معمولاً تا دوره سوم تزریق حاصل می شود ، ولی اگر نشد تا دوره ششم هم امید وجود دارد. از دوره ششم به بعد احتمال موفقیت آن کم است.

در صورت وجود حاملگی ، جنین حاصل با جنین حاصل از نزدیکی طبیعی تفاوتی ندارد.

لقاح خارج از بدن و انتقال جنین

این روش در دو مرحله انجام می شود ؛ مرحله اول ، تحریک تخمک گذاری و ایجاد تخمک است و مرحله دوم ، عبارت است از تهیه اسپرم به طریق استمناء ( خود  ارضایی)

در این روش پس از قرار دادن تخمک و اسپرم بر روی هم و انجام یک سری فعل و انفعالات ، آنها را به داخل رحم منتقل میکنند و بیمار حداکثر ظرف یک ساعت بعد ، به منزل فرستاده می شود. چهارده روز بعد ، نتیجه کار با آزمایش معلوم می شود. این روش اولین بار برای درمان نازائی های لوله ای- یعنی در مواردی که لوله رحم بسته شده بود و امکان معالجه وجود نداشت- به کار برده شد، ولی اکنون در موارد زیادی مورد استفاده است.

تزریق اسپرم به داخل تخمک

این روش در مورد نازائی مردان نجات بخش بوده و انقلابی در نازائی مردان ایجاد کرده است. به طوری که حتی با وجود نبودن اسپرم در مایع منی، با کشیدن سلولهای محرک اسپرم از نسج بیضه و تزریق آن به تخمک ، حاملگی حاصل شده است.

تزریق سلولهای تولید مثل به داخل لوله رحمی

تخمک و اسپرم حاضر شده را از راه شکم به داخل لوله رحم تزریق می کنند. در 3-2 سال اخیر موفقیت این روش زیر سوال رفته است.

تخمک قرضی

در زنانی که تخمدان ندارند و یا تخمدان آنها به علت یائسگی زودرس و یا یائسگی طبیعی از کار افتاده است، از این روش استفاده می کنند. تخمک را از زن جوان دیگری گرفته ، پس از لقاح با اسپرم مرد ، به داخل رحم انتقال می دهند . میزان موفقیت این روش زیاد است.

انتقال اسپرم از غیر

از نظر شرعی در مورد این روش بایستی احتیاط شود و دستور فقهی موضوع روشن شود. هنوز تجاربی در ایران وجود ندارد و مراحل اولیه کار صورت گرفته است.

 

   + mohammad - ٢:٠۱ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳۸٥